Kisangani vzw

De Kongo stroom, René Ngongo en het woud

30 november 2009

[Nederlands] [français]

“Erik, ge moet de documentaire ‘Congo River’ van Thierry Michel zien. Echt de moeite!”  Aan dit bevel van Manja, Hugo’s vrouw, valt te gehoorzamen. Even later kwam Wilfried, een bevriend landbouwdeskundige, ook besmet door de Kongomicrobe, met zijn Kaatje bij ons aanbellen.  Reden van hun bezoek: De ‘Congo River’. “De film speelt in Gent en ge moet hem zien”. Mijn echtgenote ging kijken met de dochter. Het enthousiasme kon niet op: ge MOET…Er was geen houden aan, ik moest met Magda de trein op, richting Gent…

Inderdaad een must. De beelden van 32 jaar geleden kwamen terug. We voeren toen van uit Kinshasa stroomopwaarts naar Bumba.  Om nooit te vergeten. Die machtige, prachtige vloed waarbij  onze lieve Schelde en Maas maar beekjes lijken. Die drijvende cité vol mensen. Dit te mogen aanschouwen en mee beleven is ons steeds bijgebleven. Maar wat we nu zagen in de film bezorgde ons kippenvel. Een boot duwde vier platte schuiten waarop honderden mensen met geiten, varkens, kippen en bagage zaten opeengepakt. Er was veel minder ruimte, dan toen, om te bewegen. Toch gelukten de Lokelevrouwen het om handel te drijven met de in prauwen aanmerende oeverbewoners. Ook werden beelden getoond van mensen aan wal die getuigden over vreselijke dingen die ze meegemaakt hadden tijdens de bezetting door verschillende legereenheden.

We zagen op een zandbank een oud schip vastliggen, overladen met dikke bomen gerooid uit het oerwoud rond Isangi. De kapitein besloot te helpen en poogde het los te trekken van het zand. Het mocht niet baten. Pas drie maanden later is het bij hoog water losgeraakt. Wat zou onze vriend René Ngongo daarover zeggen? Dat het maar een klein probleem is voor die grote maatschappij die (dat weten we intussen) er ten onrechte reuzen van bomen rooit. Dat het een groter probleem is voor de eigenaar van de oude boot die, door dit oponthoud, groot verlies lijdt. Maar dat het een immens probleem is voor Kongo en Afrika wanneer ongeordend het woud wordt uitgedund. Dat zou René zeggen en nog veel meer.

In de documentaire blijven de beelden niet op de stroom gefocust en durft men wel een paar honderd kilometer afwijken om de vervallen paleizen van wijlen President Mobutu te bekijken. Vergane glorie…Waarom zou ik dan niet mogen afwijken van de documentaire om even René in het script te brengen, de man die zeker niet vergaan is, maar wel eer en glorie verdient.  Wie is hij? Ik heb het geluk gehad René te mogen ontmoeten in Goma, Kisangani en België. Deze bioloog, oud student van Hugo Gevaerts, heeft mijn hart gestolen. Onopmerkzaam brengt hij alles in beweging. Zonder zich te haasten komt hij overal op tijd. Soms zou je denken dat hij op twee plaatsen tegelijk is. Schrok ik mij een aap: een Kongolese kennis vertelde mij zonder verpinken dat René hem opbelde van uit Kinshasa en tegelijk cursus aan het geven was in Kisangani… René verheft nooit zijn stem. Communicatie is zijn sterkte, steeds twee gsm’s op zak (tegen dat hij op twee plaatsen tegelijk moet zijn). Veel is hij op reis en toch neemt hij tijd voor zijn gezin. Naast vrouw en kinderen wonen nog heel wat familieleden mee, die ook eten en drinken. Iedereen heeft een taak te vervullen. Bij hem thuis, in Kisangani (nu woont hij in Kinshasa), liet hij een versleten wagen opknappen om deze later als taxi te verhuren. Zijn tuin stond vol groenten en wat verder kweekte hij varkens. Deze man is minzaam, gastvrij, diep religieus, verdraagzaam, sociaal bewogen en milieubewust. Over dat laatste wil ik wat meer uitweiden. René Ngongo Mateso, licentiaat biologie, is de coördinator van O.C.E.A.N. (Organisation Concertée des Ecologistes et Amis de la Nature), een organisatie van ecologen en natuurvrienden en waaraan studenten van de universiteit in Kisangani meewerken. In diverse Europese landen vraagt hij de aandacht voor de ecologische ramp die de oorlog in zijn land aanricht. Buurlanden steunen gewapende rebellengroepen in Oost Kongo enkel en alleen om controle te krijgen over natuurlijke bronnen. Met VN-soldaten heeft René de oostelijke regio Ituri bezocht. Waar een paar jaar geleden nog oerwoud was, zag hij een rotswoestijn.  De grote bomen waren verkocht in Uganda aan Aziatische handelaars. Maar in de rest van Kongo opereren grote maatschappijen die onterecht hardhout kappen.  René Ngongo heeft gezag, kennis en moed om daar tegen in te gaan. De bomen op de vastgelopen schuit die we zagen in de documentaire film ‘Congo River’ werden gerooid in de streek van Isangi, 120 km stroomafwaarts van Kisangani. Over de firma die zich aan het woud vergrijpt weet René veel te zeggen. De firma verkreeg een concessie in die regio voor de uitbating van 235.000 ha woud.  Maar deze was strijdig met het moratorium op nieuwe concessies, afgekondigd op 14 mei 2002., een moratorium dat er kwam op voorstel van de Wereldbank, mede dank zij de inzet van René Ngongo Mateso. Op 15.09.04 hebben de chefs van de drie volksgemeenschappen aldaar een protocol getekend. Doch de firma zelf plaatste geen handtekening. Hij zwijgt niet en heeft een lange lijst klachten. Door het gelobby van René en de druk van de Wereldbank heeft president Joseph Kabila een decreet ondertekend dat het moratorium van 2002 verlengt.  Concessies die de regels en wetten niet naleven worden verworpen. Er is hoop. Dank zij René. Alleen als we blijven geloven in mensen als hij, zal het tij keren. Dit is een voorbeeld om te volgen!

Maar laat ik terugkeren naar de “Congo River”. Genoten heb ik van de prachtige beelden. Ook was ik diep geraakt door het zien van leed door oorlog en ziekte gebracht.  Wat mij het meest is bijgebleven was de gelukzaligheid van de kapitein die via zijn gsm te horen kreeg dat zijn derde kindje, een zoontje, geboren was. Hij straalde als een tropische zon en bracht een ode aan zijn vrouw. Zijn bevestiging dat hij leven had doorgegeven overtreft de ellende dat zijn volk moet meemaken. Spontaan werd er gefeest en gedanst. De vrouwen op de boot loofden zingend en wiegend zijn mannelijke kracht. En ik bezing lovend de inzet van mensen in Kisangani en van u lezers die met hen solidair zijn. Erik had dit moeten meemaken! Hij heeft wat volgt zo ongeveer voorspeld:

René Ngongo ontvangt "The Right Livelihood Award 2009" voor zijn bijdrage aan de bescherming van het Kongolese Regenwoud. Deze Zweedse prijs, bij velen beter bekend als ’alterna-tieve Nobelprijs’ wil steun verlenen aan wie een antwoord biedt voor de meest dringende uitdagingen waar we vandaag de dag voor staan. De prijs wordt uitgereikt in het Zweedse parlement . http://www.rightlivelihood.org/

"Congo River" is uitgebracht op DVD.